Gõ tiếng Việt 
Lượt khách truy cập
10946944
Bản tin điện tử Tìm kiếm

Hà Nội qua bản đồ cổ
2008-10-15 13:59:40
Bản đồ Hà Nội năm 1883.
Triển lãm “Bản đồ cổ Hà Nội và các vùng phụ cận” đã khai mạc sáng qua (13-10) tại Thư viện Quốc gia Việt Nam. Bộ tư liệu quý với gần 60 bản đồ - được xuất bản trong thời gian “vắt” từ thế kỷ XIX sang đầu thế kỷ XX - đã cho thấy một góc nhìn về đô thị hóa và sự phát triển của Hà Nội qua gần một thế kỷ.

Màu xanh từ chiếc bản đồ cổ nhất

 

Bạn đọc có thể hình dung triển lãm với 3 phần. Phần 1 gồm 19 bản đồ cổ, trong đó cổ nhất là bản vẽ từ năm 1873 của Phạm Đình Bách, và 18 bản khác rút ra từ cuốn “Đồng Khánh dư địa chí” (niên đại 1886-1888).  Mặc dù được vẽ ước lệ, nhưng những bản đồ này vẫn có giá trị phản ánh quang cảnh Thăng Long - Hà Nội bấy giờ. Ấn tượng đầu tiên về bản đồ cổ nhất của nhà họa đồ Phạm Đình Bách là ở màu xanh mát mắt của những đầm, hồ... và mạng lưới sông ngòi cấp nước cho chúng.

 

Bạn đọc cũng tìm thấy trong chiếc bản đồ vào hàng đẹp nhất của bộ sưu tập này hình ảnh những đền, chùa... nhắc nhở về những gì Hà Nội đã có, những gì nay đã không còn. Đây có lẽ cũng là một trong số ít bản đồ ghi dấu lối vẽ ước lệ nặng lòng với truyền thống: Hình ảnh con trâu trên đồng ruộng, những chiếc thuyền trên sông... Cùng với 18 bản đồ thời Đồng Khánh, phần tư liệu này đã tạo ấn tượng thực sự đáng nhớ với người xem. “Hà Nội, thành phố sông - hồ” hay “Thành phố vì hòa bình” mà chúng ta quen gọi đã được lý giải phần nào nhờ những tư liệu quý này.

 

Một Hà Nội đổi thay

 

Phần 2 có số bản đồ phong phú nhất, niên đại 1883-1941, chủ yếu bằng tiếng Pháp với phương hướng, tỉ lệ rõ ràng, làm nổi bật nhiều biến đổi của Hà Nội ở thời kỳ này. “Hà Nội thật đa dạng với khu phố Tây quy hoạch kiểu ô vuông bàn cờ, đường rộng, nhà to; khu phố cổ mặc dù đã có cải tạo song vẫn là hình thức kiểu mạng nhện, chằng chéo nhau; lại có cả những quy hoạch không gian công cộng lớn...”.

 

Và nếu so sánh tiếp với những bản đồ sau này, thậm chí gần đây, bạn sẽ đồng ý với ý kiến của PGS Sử học người Pháp Philippe le Failler (Trường Viễn đông Bác Cổ): “Cần phải nhận thấy sự chuyển biến dần dần của một thành phố sinh ra từ nước, được tô điểm bởi vô số các hồ nước đủ mọi kích cỡ mà nay 90% đã biến mất”.

 

Tấm bản đồ hoàn toàn bằng tiếng Việt có từ năm 1945 - thuộc phần thứ 3 (1945-1965) - cho thấy rõ hơn những bước chuyển về diện mạo Hà Nội cũng như vùng phụ cận, chúng gián tiếp góp tiếng nói khẳng định vị thế đất nước. “Khi đất nước tuyên bố độc lập, tên các đường phố ngay lập tức được thay đổi và Việt hóa. Trong khi các phố ở khu phố cổ lấy lại tên cũ của chúng thì rất nhiều con đường được mở từ 1884 vốn mang tên Pháp nay phải thay thế, chỉ trừ phố Yersin”. Rõ ràng, việc đổi tên đường phố không chỉ là chuyện cái tên, nó chỉ có khi ta có nền độc lập đúng nghĩa.

 

Một điều thú vị nữa là bộ sưu tập này có cả những bản đồ xưa - mô tả những vùng đất mới sáp nhập về Hà Nội như tỉnh Sơn Tây (1919), tỉnh Hà Đông (1917) và nhiều vùng phụ cận khác như Bắc Ninh (1911)... Cùng với sự chú thích khá chi tiết, những tấm bản đồ nói được nhiều về bối cảnh đời sống, con người khi đó...

Triển lãm kéo dài đến 18-10, là cơ hội tốt để người Thủ đô ta hiểu thêm nhiều điều thú vị về thành phố sắp tròn nghìn năm tuổi.

 

Thi Thi

Nguồn: Hà Nội mới online

 Tìm kiếm